Trước đó, ngày 14 tháng 8 năm 2000, Thủ tướng Chính Phủ đã ban hành nghị quyết số 12 về chính sách kiểm soát thuốc lá Quốc gia, giai đoạn 2000-2010. Gần đây, Thủ tướng đã ban hành quyết định số 1315/QĐ-TT ngày 21 tháng 08 năm 2009 về việc lên kế hoạch thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam và có hiệu lực kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2010.
Ô nhiễm do khói thuốc lá trong cộng đồng và hít phải khói thuốc hay còn gọi là hút thuốc lá thụ động (HTLTĐ) là một tình trạng còn phổ biến ở nhiều Quốc gia, trong đó có Việt Nam. Hiện Việt Nam là một trong những Quốc gia có tỷ lệ hút thuốc lá (HTL) ở nam giới cao nhất trên thế giới, với 56,1% nam giới HTL, 1,8% nữ giới HTL (theo điều tra y tế quốc gia năm 2002). Người trẻ tuổi cũng có tỷ lệ HTL cao, với 28,4% nam giới trong độ tuổi 15-24 hiện đang HTL (theo điều tra đánh giá về vị thành niên và thanh niên - SAVY 2, 2009). Sở dĩ có tình trạng như vậy là, bên cạnh số người HTL ở Việt Nam là rất cao, thì những người HTL ở nước ta lại thường hút ngay ở nơi làm việc và ở cả những nơi công cộng, trong đó, đặc biệt là HTL thấy nhiều ở những nơi công cộng thường xuyên đông người như các điểm bến xe, nhà ga, bến cảng và ngay cả trên các phương tiện Giao thông công cộng (GTCC). Hiện nay, ở Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM), tỷ lệ HTL là rất cao, 53% ở nam giới và 2% ở nữ giới. Hiện TPHCM đang hướng tới việc giảm tỷ lệ HTL ở nam giới còn 30% và ở nữ giới còn dưới 2% vào năm 2015 (Theo Kế hoạch kiểm soát thuốc lá của UBND TPHCM). Hiện TPHCM đang là thành phố lớn nhất cả nước, với hơn 8 triệu dân và đang có ảnh hưởng nhiều nhất ở Việt Nam. Ngành Giao thông vận tải (GTVT) ở TPHCM hiện đã thu hút một số lượng lớn người dân ở thành phố sử dụng. Trước tình trạng ô nhiễm do HTL gia tăng trong thời gian qua ở Việt Nam và TPHCM nói riêng, trước đòi hỏi cấp thiết thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá mà Việt Nam đã ký và thực hiện quyết định số 1315/QĐ-TT của Thủ tướng Chính Phủ ngày 21 tháng 08 năm 2009 về kế hoạch thực hiện kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, dự án “Hỗ trợ môi trường giao thông công cộng không khói thuốc tại thành phố Hồ Chí Minh” đã ra đời, với sự hợp tác giữa Hiệp hội phòng chống lao và bệnh phổi thế giới (The International Union Against Tuberculosis and Lung Disease) và Viện Vệ sinh Y tế Công cộng Thành phố Hồ Chí Minh(IHPH). Với dự án này, nếu chúng ta triển khai tốt, nó sẽ có những tác động đáng kể đến TPHCM cũng như trên cả nước.
Đây là một dự án tác động hỗ trợ môi trường giao thông công cộng tại TPHCM trong hai năm (2010 – 2012). Dự án bắt đầu từ tháng 01 năm 2011, có 5 mục tiêu, thứ nhất, đó là, “Lập kế hoạch và xây dựng chỉ dẫn chính thức về các chính sách không khói thuốc nhằm ngăn cấm việc hút thuốc trên các phương tiện giao thông công cộng tại TPHCM theo đúng chỉ dẫn của quốc tế và theo sự chỉ đạo rõ ràng về việc thực hiện không HTL tại nơi làm việc, các bến xe khách, nhà ga xe lửa, các hãng taxi, sân bay, và các nơi công cộng có liên quan tới lĩnh vực GTVT”. Thứ hai là, “Nâng cao năng lực của các nhà quản lý về GTCC và nhân viên tại các cơ quan, đơn vị thuộc ngành GTCC để hỗ trợ và duy trì các hoạt động kiểm soát thuốc lá tại cơ quan và đơn vị của họ”. Thứ ba là, “Triển khai các hoạt động nâng cao nhận thức với tài liệu và thông điệp phù hợp để nâng cao kiến thức của người sử dụng các phương tiện GTCC về tác hại của thuốc lá và qui định cấm HTL; Nâng cao sự chấp hành của các nhà quản lý, nhân viên và hành khách ở những nơi can thiệp và trong cộng đồng. Dự án sẽ sử dụng những tài liệu sẵn có từ VINACOSH, tổ chức Health Bridge của Canada và từ các dự án khác được tài trợ bởi Tổ chức Sáng kiến Bloomberg (BI)”. Thứ tư là “Thi hành hiệu quả chính sách không khói thuốc ở các địa điểm can thiệp và hợp nhất với việc tuân thủ các quy định về HTL” và mục tiêu thứ năm là “Chứng minh tính hiệu quả của các hoạt động can thiệp của dự án thông qua việc đạt được sự gia tăng nhận thức về chính sách của người sử dụng phương tiện GTCC lên 50%, và tỷ lệ tuân thủ các tiêu chí thuộc chính sách không khói thuốc lên 80% ở những địa điểm can thiệp (bao gồm văn phòng làm việc và trên các phương tiện GTCC)”
Đến nay, dự án đã đi vào hoạt động đúng kế hoạch hơn 4 tháng, với 5 hoạt động của mục tiêu một, trong đó là các hội thảo của 77 lượt đại biểu ngành GTVT (Bộ GTVT, Sở GTVT TPHCM, ga Sài Gòn, bến xe miền Đông, miền Tây, ga hàng không Tân Sơn Nhất, các công ty taxi…) với các đại biểu của Trung tâm Truyền thông giáo dục Sở Y tế TPHCM và các chuyên gia y tế của Viện Vệ sinh Y tế Công cộng TPHCM (Bộ y tế) cùng tham gia. Cụ thể đó là các cuộc hội thảo cho các nhà quản lý để thiết lập ban chỉ đạo dự án; Hội thào thành lập nhóm thực thi dự án; Xác định người đảm trách kiểm soát thuốc lá; Xác định người đảm trách ở những nơi can thiệp; Phát triển tiêu chí môi trường không khói thuốc và Hội thảo lập kế hoạch chính sách. Với những nội dung của mục tiêu một, ấn tượng sản phẩm đã đạt được là, các đại biểu chủ chốt của các cấp trong ngành GTVT đã hiểu rõ tác hại của việc sử dụng thuốc lá và HTL thụ động với sức khỏe và nền kinh tế Quốc gia của nước ta hiện nay, hiểu được giá trị bảo vệ sức khỏe, giá trị kinh tế do tiết kiệm không sử dụng thuốc lá trong cộng đồng và tác dụng phòng chống cháy nổ đối với ngành GTVT. Các đại biểu đã cũng nắm được các hoạt động ở Việt Nam hiện nay của Chương trình Phòng chống tác hại thuốc lá Việt Nam (VINACOSH) với những hỗ trợ của nó và đã có những chia sẻ kinh nghiệm, trách nhiệm thực hiện truyền thông, nhắc nhở không HTL tại các vị trí công cộng với các biện pháp đưa ra phù hợp với ngành GTVT. Việc kỷ luật, khen thưởng động viên cũng được các đại biểu thảo luận để khuyến khích và nuôi dưỡng tác dụng của đề án. Về mặt xây dựng tổ chức màng lưới để vận hành dự án này, chúng ta đã thiết lập xong hệ thống cho nó, đào tạo kỹ năng cần thiết cho các chuyên gia và nhân viên về phương pháp thực hiện. Đến nay, dự án “Hỗ trợ môi trường giao thông công cộng không khói thuốc tại thành phố Hồ Chí Minh” đã bước sang mục tiêu thứ hai để nâng cao năng lực của các nhà quản lý vận tải công cộng và thành viên mạng lưới giao thông để hỗ trợ, duy trì hoạt động kiểm soát thuốc lá tại cơ quan và công sở.
Doãn Thành - ViệnVS.YTCC-HCM |